1.24.2019

E OFIKIIS — liber secundus

Kenatmou ofikia tukerentur a onesta:te, marke fili, atk a on:i ienere uirtu:tis satis esplika:tu arpitror lipro superio:re. sekitur ut ek ofikio:ru ienera persekuar, ke pertinent at uite kultu et at iaru reru, kius utuntur omines, fakulta:te, at opes, at kopias; in kuo tun keri tis:i, 
  • kit utile
  • kit inutile
  • tun es utilius kit utilius ot kit mas:ime utile
e kius tike atkreiar, si poka prius e istitu:to ak e iuikio mio tis:ero. kuankuan eni lipri nostr konplu:res non moo at leien:i, set etia at skrien:i stuiu eskitaue:runt, tamen intertu uerior ne kiusa ponis uiris filosofie nomen sit inui:su mirentur k in ia tantu me opere et tenporis pone. eo ote kuan tiu res puplika per ios ierea:tur, kius se is:e konmiserat, on:es mias kuras koiitatio:nes k in ian konfere:a. kun ote tomina:tu uni:us on:ia tenerentur nek es:et uskua konsilio ot ot:oriata:ti lokus, sokios enike tuen:e rei puplie sum:os uiros amisis:e, nek me ankorius etii, kius es:e konfet:us, nisi is restitis:e, nek rursu intin:is omine tot:o uolut:atius—atk utina res puplika stetis:et kuo keperat statu nek in omines non tan konmutan:a:ru kuan euertan:a:ru reru kupios inkiis:et! primu eni, ut stante re puplika fake solea:mus, in aien:o  plus kuan in skrien:o opere penere:mus, ein:e is:s skrit:is non ia, ke nunk, set at:io:nes nostras mantare:mus, ut sepe fekimus. kun ote res puplika, in kua on:is mia kura, koiitatio, opera poni sole:at, nul:a es:et on:i:no, il:e skiliket lit:ere kontikue:runt forenses et senatorie. nil aie ote kun animus non pos:et, in is stuiis a initio uersa:tus eta:tis esistima:ui onestis:ime molestias pos:e eponi, si me at filosofia retulis:e. kui, kun multu atuleskens tisken:i kosa tenporis truis:e postiakuan onorius inserui: kepi me ke totu rei puplike trastii, tantu erat filosofie loki, kuantu superfuerat amiko:ru et rei puplike tenpori. it ote on:e konsumea:tur in leien:o, skrien:i otiu non erat. mas:imis iiitur in malis ok tamen poni atseku:ti uie:mur, ut ia lit:eris mantare:mus, ke nek erant satis nota nostris et erant konnitio:ne tin:is:ima. kit eni st, per tios, ot:ailius sapientia, kit prestantius, kit omini melius, kit omine tin:ius? ank iiitur ki espetunt, filosofi nominantur, nek kitkua aliut est filosofia, si interpreta:ri uelis, preter stuiu sapientie. sapientia ote st, ut a ueterius filosofis efini:tu st, reru tiuina:ru et umana:ru kosa:ru ke, kius ie res kontinentur, skientia, kuius stuiu ki uituperat o sane interleo kitna sit kuot loan:u putet, nan siue olet:atio keritur animi rekies ke kura:ru, ke konfer:i kun ioru stuiis potest, ki senper alikit anki:runt, kuot spet:et et ualiat at pene piate ke uiuen:u? siua ratio kostantie uirtu:tis ke tukitur, ot ek ars est ot nul:a on:i:no, per kuan ias atsekua:mur. nul:a tike mas:ima:ru reru arte es:e, kun minima:ru sine arte nul:a sit, ominu st paru konsiera:te lokentiu atk in mas:imis reus er:antiu. si ote st alikua tiskipli:na uirtu:tis, u ia kere:tur, kun a ok tisken:i ienere tiskes:eris?—set ek kun at filosofia koorta:mur, atkuratius tisputar:i solent, kuot alio kuoa lipro fekimus. ok ote tenpore tantu nois teklaran:u fuit, kur orpa:ti rei puplike munerius, at ok nos stuiu potis:imu kontulis:e:us. okur:itur ote nois, et kie a tot:is et erui:tis kerentius, satis ne kostanter fake uiia:mur, ki, kun perkipi nil pos:e tika:mus, tamen et aliis e reus tissere solia:mus et ok is:o tenpore preket:a ofikii persekua:mur. kius uel:e satis konnita es:et nostra sententia. non eni sumu i, kuoru uaie:tur animus er:o:re nek aiat unkua kit sekua:tur. ke eni es:et ista mens uel ke uita potius, non noo tisputan:i, set etia uiuen:i ratio:ne sula:ta? nos ote, ut keterti alia kerta, alia nkerta es:e tikunt, sik a is tissentientes alia alia proailia, kontra akia tikimus. kit est iiitur, kuot me npeiat ia, ke proailia mi uiiantur, seki, ke kontra inproa: atk atfirman:i atroantia uitante fuie temerita:te, ke a sapientia tissiet plurimu? kontra ote on:ia tisputantur a nostris, kuot ok is:u proaile eluke: non pos:it, nisi es utra:ke parte kosa:ru es:et fat:a kontentio—set ek esplana:ta sunt in akaemikis nostris satis, ut arpitror, tiliienter. ti ote, mi kikero, kuankuan in antikis:ima noilis:ima ke filosofia kratip:o ot:o:re uersa:ri is  simil:imo, ki ista prekla:ra pepere:runt, tamen ek nostra, finitima uestris, inno:ta es:e nolui—set ian at istitu:ta perka:mus. kinke iiitur rationius propositis ofikii perseken:i, kuaru 
  • tue at tekus onesta:te ke pertinere:rent
  • tue at konmoa uite, kopias, opes, fakulta:tes
  • kinta at eliien:i iuikiu
si kuan:o ia, ke tis:i, pun:a: inter se uierentur, onesta:tis pars konfet:a st, kuan kie ti kupio es:e notis:ima. ok ote e kuo nunk aimus, it is:u st, kuot utile atpel:a:tur. in kuo uerpo las:a konstuatu:o efles:it e uia sensi k io etut:a st, ut onesta:te a utilita:te sekernens kostitueret es:e onestu alikit, kuot utile non es:et, et utile, kuot non onestu, kua nul:a pernikies maior ominu uite potuit atfer:i. sum:a kie ot:orita:te filosofi seue:re sane atk oneste ek tria ienera konfu:sa koiitatio:ne tistinkunt,

  • kitkit eni iustu sit, it etia utile es:e kensent
  • ite ke kuot onestu, ie iuste
  • es kuo esfikitur, ut, kitkit onestu sit, ie sit utile
kuot ki paru pespikiunt, i sepe uersutos omines et kal:ios atmirantes, malitia sapientia iuikant. kuoru er:or eripien:us est opinio k on:is at ia spe trastuken:a, ut onestis konsiliis iustis ke fat:is, non froe et malitia se interleant ia, ke uelint, konseki pos:e. ke erko at uita ominu tuen:a pertinent, 
  • parti sunt inanima, ut oru, arientu, ut ia, ke iin:untur e ter:a, ut alia ieneri eiuse,
  • parti anima:lia, ke aent suos inpetus et reru atpeti:tus
    • ioru ote ratio:nis espertia sunt,
    • alia ratio:ne utentia
espertes ratio:nis eki, poues, relike pekues, apes, kuaru opere esfikitur alikit at usu ominu atke uita. ratio:ne ote utentiu tuo ienera ponunt, 
  • tioru unu
  • alteru ominu
tios plaka:tos pietas esfikiet et santitas; pros:ime ote et sekun:u tios omines omines ominius mas:ime utiles es:e pos:unt—ieru k ite reu, ke nokiant et osint, iae tiuisio st; set, kia tios noke: non putant, is esket:is omines ominius oes:e plurimu arpitrantur. ia eni is:e, ke inanima tis:imus, plerake sunt ominu operis esfet:a, ke nek aere:mus, nisi manus et ars atkes:is:et, nek is sin omine atministratio:ne utere:mur—nek eni ualituinis kuratio neke nauiatio, nek akrikultu:ra neke fruu frut:uu ke relikuo:ru perket:io et konseruatio sin ominu opera ul:a es:e potuis:et. ian uero et ieru reru kius aun:are:mus, espartatio, et iaru kius eiere:mus inuet:io kerte nul:a es:et, nisi is munerius omines funierentur—iae ke ratio:ne nek lapies es ter:a eskierentur at usu nostru nekes:arii, nek fer:u, es, oru, arientu osfoere:tur penitus atitu sin ominu lao:re et manu. tet:a uero, kius et frioru uis pel:ere:tur et kalo:ru molestie searentur, un:e ot initio ieneri uma:no tari potuis:ent ot postia suueni:, si ot ui tenpesta:tis ot ter:e motu ot uetusta:te kekiis:ent, nisi konmu:nis uita a ominius aru reru osilia tiikis:et? atte tut:us akua:ru, eriuatio:nes fluminu, akro:ru inriatio:nes, moles opositas flut:ius, portus manu fat:os, ke un:e sin ominu opere ae: pos:e:mus? es kius multis k aliis pespikuu st, ki frut:us ke k utilita:tes es reus is, ke sunt inanima, perkipiantur, ias nos nul:o moo sin ominu manu atk opera kape potuis:e. ki enik es pestiis frut:us ot ke konmoitas, nisi omines atiuua:rent, perkipi pos:et?—nan et ki prinkipes inuenien:i fuerunt, ken es kuake pelua usu ae: pos:e:mus, omines kerte fuerunt, nek ok tenpore sine ominu opera ot paske ias ot toma: ot tueri ot tenpesti:uos frut:us es is kape pos:e:mus; a ise k et ie, ke nokent, interfikiuntur et, ke usui pos:unt es:e, kapiuntur. kit enumere artiu multituine, sine kius uito on:i:no nul:a es:e potuis:et? ki eni ekris suuenire:tur, ke es:et olet:atio ualetniu, ki uit:us ot kultus, nisi tan multe nois arte ministra:rent kius reus  eskulta ominu uita tantu tistat a uit:u et kultu pestia:ru. urpes uero sin ominu ketu non potuis:ent nek eifika:ri nek frekenta:ri, es kuo leies mores ke kostitu:ti, tun iuris ekua tiskrit:io  kerta ke uiuen:i tiskipli:na, kuas res et mansuetu:o animo:ru konseku:ta et uerekun:ia st esfet:u k, ut es:et uita munitior atk ut tan:o et atkipien:o mutan:is ke fakultatius et konmois nul:a re eiere:mus. lonio:res ok loko sumus kuan nekes:e st. kis est eni, kui non pespikua sunt il:a, ke plurius uerpis a panetio konmemorantur, nemine neke tuke pel:o nek prinkipe tomi man:as res et saluta:res sin ominu stuiis iere potuis:e. konmemora:tur a io temistokles, perikles, kirus, aiesila:os, ales:an:er, kuos neat sin atiumentis ominu tantas res esfike potuis:e. utitur in re non tuia testius non nekes:ariis—atk ut man:as utilita:tes atipiskimur kospiratio:ne ominu atke konsensu, sik nul:a tan etestailis pestis est, ke non omini a omine naska:tur. est tikearki lier e interitu ominu, peripatetiki man:i et kopio:si, ki konlet:is, keteris kosis eluio:nis, pestilentie, uastita:tis, pelua:ru etia repenti:ne multituinis, kuaru inpetu toket kea ominu ienera es:e konsunta, ein:e konparat, kuanto plures tele:ti sint omines ominu inpetu, it est pel:is ot seitionius, kuan on:i relikua kalamita:te. kun iiitur ik lokus nil aiat tuitatio:nis, kin omines plurimu ominius et prosint et osint, propriu ok statuo es:e uirtu:tis, konkilia:re animos ominu et at usus suos atiunie—itake, ke n reus inanimis ke k in usu et trat:atio:ne pelua:ru fiunt utiliter at ominu uita, artius ia triuuntur opero:sis, ominu ote stuia, at anplifikatio:ne nostra:ru reru pronta ak para:ta, uiro:ru prestantiu sapientia et eskitantur—eteni uirtus on:is trius in reus fere uertitur, kuaru 
  • una st in pespikien:o, kit in kuake re ueru sinke:ru ke sit, kit konsenta:niu kuike, kit konsekens, es kuo keke iin:antur, ke kuiuske rei kosa sit
  • alteru koie: motus animi turpa:tos, kuos kreki 'pate' nominant, atpetitio:neske, kuas il:i 'ormas', oeientes esfike ratio:ni
  • tertiu is, kiusku konkreie:mur, uti moera:te et skienter, kuoru stuiis ia, ke natu:ra esierat, esple:ta kumula:ta k aia:mus
per iose ke, si kit inporte:tur nos inkonmoi, propulse:mus ulkiska:mur k ios, ki noke: nois kona:ti sint tante ke pena atfikia:mus kuanta ekitas umanitas ke patia:tur. kius ote rationius ank fakulta:te atseki pos:mus, ut ominu stuia konplet:a:mur ia ke tenia:mus, tike:mus, nek ita multo post, set poka ante tiken:a sunt. man:a uin es:e n fortu:na n utranke parte, uel seku:as at res uel atuersas, kis inno:rat? nan et kun prospero flatu eius utimur, at esitus perueimur ot:a:tos et kun refla:uit, atfliiimur. ek iiitur is:a fortu:na keteros kasus rario:res aet, primu a inanimis prokel:as, tenpesta:tus, nofraia, rui:nas, inken:ia, ein:e a pestiis it:us, morsus, inpetus. ek erko, ut tis:i, rario:ra—at uero interitus eserkituu, ut pros:ime triu, sepe multo:ru klaes inperato:ru, ut nuper sum:i et sinkula:ris uiri, inuiie preteria multituinis atk o ias pene merito:ru sepe kiuiu espulsio:nes, kalamita:tes, fuie, rursus ke seku:ne res, ono:res, inperia, uit:orie, kuankuan fortuita sunt, tamen sin ominu opius et stuiis neutra n parte esfiki pos:nt. ok iiitur konnito tiken:u st, kuona moo ominu stuia at utilita:tes nostras atlike atk eskita: pos:imus. ke si lonior fuerit oratio kun man:ituine utilita:tis konpare:tur; ita fortas:e etia preuior uieitur. kekunk iiitur omines omini triuunt at iu oien:u atk onestan:u, 
  • ot peniuolentie kratia fakiunt, kun alika e kosa kenpia tiliunt, 
  • ot ono:ris, si kuius uirtu:te suspikiunt kenke tin:u fortu:na kuan anplis:ima putant, 
  • ot kui fie aent et pene reus suis konsule arpitrantur, 
  • ot kuius opes metuunt, ot kontra a kius alikit espet:ant, ut kun reies popula:res u omines lariitio:nes alikuas propo:nunt, 
  • ot postre:mo pretio ak merke:e tukuntur
ke sortiis:ima st il:a kie ratio et inkinatis:ima et is, ki ia tenentur, et ilis, ki at ian konfuie konantur. male eni se res aet, kun kuot uirtu:te esfiki teet it tenta:tur peku:nua—set, kuonia non nunkua ok susiiu nekes:ariu st, kenatmou sit uten:u io tike:mus, si prius is e reus e reus, ke uirtu:ti proprio:res sunt, tis:erimus; atk etia suikiun se omines inperio alteri:us et potesta:ti e kosis plurius. tukuntur eni ot peniuolentia ot penefikio:ru man:ituine ot tin:ita:tis prestantia ot spe si it utile futu:ru ot metu ne ui pare: koantur ot spe lariitio:nis promis:is ke kat:i ot postre:mo, ut sepe in nostra re puplika uie:mus, merke:e kontut:i. on:iu ote reru nek at:ius est kitkua at opes tuen:as ak tenen:as kuan tiliii nek alie:nius kuan time:ri. prekla:re eni en:ius,
KEN METUUNT OE:RUNT; KEN KISK OIT, PERIS:E ESPETIT
multo:ru ote oiis nul:as opes pos:e osiste, si antia fuit inno:tu, nuper est konnitu—nek uero uius tiran:i solu, ken armis opres:a pertulit kiuitas paret ke kun mas:ime mortuo, interitus ekla:rat kuantu oiu ominu ualiat at peste, set relikuo:ru similes esitus tiran:o:ru, kuoru o fere kiskua tale interite esfuiit. malus eni st kustos iuturnita:tis metus kontra ke peniuolentia fie:lis uel at perpetuita:te—set is, ki ui opres:os inperio koerkent, sit sane atien:a seuitia, ut eris in famulos, si aliter tene:ri non pos:unt; ki uero n liera kiuita:te ita se istruunt, ut metuantur, is nil potest es:e ementius. kuanuis eni sint emerse leies alikuius opius, kuanuis timefat:a liertas, emerkunt tamen ek alikuan:o ot iuikiis takitis ot okultis e ono:re sufraiis. akrio:res ote morsus sunt intermis:e lierta:tis kuan retente. kuot iiitur latis:ime patet nek at inkolumita:te solu, set etia at opes et potentia ualet plurimu, it anplet:a:mur, ut metus asit, karitas retinia:tur. ita fakil:ime ke uole:mus et priua:tis in reus et in re pupla konseke:mur—eteni ki se metui uolent, a kius metuentur, iose metuant is:i nekes:e st. kit eni kense:mus superior:re il:u ionisiu kuo krukia:ti timo:ris anii solitu, ki kultros meteuns tonsorios kan:ente karpo:ne si ature:at kapil:u? kit ales:antru fere:u kuo animo uis:is:e arpitra:mur? ki, ut skrit:u leiimus, ku us:o:re tee atmou tiliieret, tamen at ia es epulis in kuikulu ueniens parparu, et iu kie, ut skrit:u st, konpuntu notis trekiis estrit:o klaio iue:at antei: premit:e:at ke e stipato:rius suis ki skrutarentur arkulas muliepre et, ne kuot in uestimentis telu okultare:tur, eskirerent. o: miseru, ki fielio:re et parparu et stim:atia puta:ret, kuan koniuiu—nek iun fefel:it; a ia st eni is:a prot:er pelika:tus suspikio:ne interfet:us; nek uero ul:a uis inperii tanta st, ke premente mentu pos:it es:e iuturna. testis est falaris, kuius est preter keteros noilita:ta kruelitas, ki non es insiiis interiit, ut is, ken moo tis:i, ales:an:er, non a pokis, ut ik noster, set in ken uniuersa akriientino:ru multitu:o inpetu fekit. kit? makeo:nes nonne temetriu relike:runt uniuersi ke se at pir:u kontule:runt? kit? lakeemonios iniuste nperantes none repente on:es fere sokii eserue:runt spet:ato:res ke e otio:sos preue:runt leut:rike kalamita:tis? esterna lientius in tali re kuan tomestika rekortor—ueru tamen kuan tiu nperiu populi roma:ni penefikiis tenea:tur, non iniuriis, pel:a ot pro sokiis ot e inperio iereantur, esitus erant pel:o:ru ot mites ot nekes:arii, reu, populo:ru, natio:nu portus erat et refuiu sena:tus, nostri ote maiistra:tus inperato:res k es ak una re mas:ima loe kape stue:ant, si prouinkias, si sokios ekita:te et fie efen:is:ent; itak il:ut patrokiniu orpis ter:e uerius kuan inperiu poterat nomina:ri. sensi ank konsuetuine et tiskipli:na ian antia minuea:mus, post uero sul:e uit:oria penitus amisimus; esitu st eni uie:ri kitkua n sokios ini:ku, kun estitis:et in kiues tanta kruelitas. erko n il:o seku:ta st onesta onesta kosa non onesta uit:oria. est eni osus tike asta posita, kun pona n foro uen:eret et pono:ru uiro:ru et lokuple:tiu et kerte kiuiu, prea se sua uen:e. seku:tus est, ki n kosa inpia, uit:oria etia feio:re, non sinkulo:ru kiuiu pona puplika:ret, set uniuersas prouinkias reiones k uno kalamita:tis iure konpren:eret—itake ues:a:tis ek pertitis esteris nationius at esenplu amis:i nperii porta:ri n triunpo, sine kua nunkua nostri nperato:res es transalpi:nis pel:is triunpa:runt. multa preteria konmemora:re nefaria n sokios, si ok uno kitkua sol uiis:et intin:ius. iure iiitur plet:imur. nisi eni multo:ru inpunita skelera tulis:e:mus, nunkua at unu tanta peruenis:et likentia, a kuo kie rei familia:ris at pokos, kupiita:tu at multos inproos uenit ereitas—nek uero unkua pel:o:ru kiuiliu semen et kosa eerit, tun omines pertiti asta il:a kruenta et memonerint et spera:unt, kuan pupliu sul:a kun uipras:et tit:ato:re propinkuo suo, ie sesto trikensimo an:o post a skeleratio:ra asta non rekes:it, alter ote, ki n il:a tit:atu:ra skria fuerat, in ak fuit kestor urpa:nus. es kuo teet interleii talius premiis propositis nunkua efutu:ra pel:a kiuilia—itake parietes moo urpis stant et manent, i k is:i ian estre:ma skelera metuentes, ren uero puplika penitus amisimus; atk in as klaes inkiimus, (reiun:u st eni at propositu), tun metui kuan kari es:e et tiliii malumus. ke, si populo roma:no niuste nperanti atkie potue:runt, kit teent puta:re sinkuli? kuot kun pespikuu sit peniuolentie uin es:e man:a, metus inpekil:a, sekitur ut tissera:mus, kius reus fakil:ime pos:imus ian, kuan uolumus, atipiski kun ono:re et fie karita:te—set ia non pariter on:es eie:mus, nan at kuiuske uita istitu:ta atkonmoan:u st, a multis n opus sit an satis sit a pokis tiliii. kertu iiitur ok sit, it k et primu et mas:ime nekes:ariu familiarita:tes ae:re fias amantiu nos amiko:re. ek eni st una res prorsus, ut non multu tisferat inter sum:os et meiokres uiros, ia k utrisk est propemou konparan:a. ono:re et kloria et peniuolentia kiuiu fortas:e non eke on:es eient, set tamen, si kui ek supetunt, atiuuant alikuantu kun at ketera, tun at amikitias konparan:as—set e amikita alio lipro tit:u st, ki iskriitur 'lelius'; nunk tika:mus e kloria, kuankuan ia kuoke e re tio sunt nostri lipri, set attinka:mus, kuan:okie ia in reus maiorius atministran:is atiuuat plurimu. sum:a iiitur et perfet:a kloria kostat es trius is, 
  • si tiliiit multitu:o
  • si fie aet
  • si ku atmiratio:ne kaa ono:re tin:os putat
ek ote, si est sinplikiter preuiter ke tiken:u, kius reus pariuntur a sinkulis, ise fere a multituine—set est alius kuoke kia at multuine, ut in uniuerso:ru animos tankuan influe pos:imus; ak primu e il:is trius, ke ante ti:si, peneuolentie preket:a uiia:mus, ke kie kapitur penefikiis mas:ime, seku:no ote loko uolunta:te penefika peniuolentia moue:tur, etiasi res forte non supetit; uementer ote amor multituinis konmoue:tur is:a fama et opinio:ne lieralita:tis, penefikentie, iustitie, fiei on:iun k iarun uirtu:tu, ke pertinent at mansuetuine moru ak fakilita:te; eteni il:ut is:u, kuot onestu tekoru ke tikimus, kia per se nois plaket animos k on:iu natu:ra et spekie sua konmouet mas:ime ke kuasi perlu:ket es is, kuas konmemora:ui, uirtutius, itkirko il:os, in kius ias uirtu:tes es:e remur, a natu:ra is:a tiliie koiimur—atk e kie kose tiliien:i krauis:ime, pos:unt eni preteria nonnul:e es:e leuio:res. fies ote ut aia:tur tuau reus esfiki potest, si esistimaimur atet:i koniunta kun iustitia pruentia, nan et is fie ae:mus, kuos ples interleie kuan nos arpitra:mur kuos k et futu:ra prospike kreimus et kun res aa:tur in tiskri:men ke uentu sit, espei: ren et konsiliu es tenpore kape pos:e; ank eni utile omines esistimant uera ke pruentia. iusits ote et fiis ominius, it est ponis uiris, ita fies ae:tur, ut nul:a sit in is frois iniurie ke suspikio—itak is salu:te nostra, is fortu:nas, is lieros reti:s:ime konmit:i arpitra:mur. aru iiitur tuaru at fie fakien:a iustitia plus pol:et, kip:e kun ia sine pruentia satis aiat ot:orita:tis; pruentia sine iustitia nil ualet at fakien:a fie. kuo eni kis uersu:tior et kal:iior, ok inuisior et suspet:ior tetrat:a opinio:ne proita:tis. kuan o re interleientie iustitia koniunta kuantu uolet ae:it at fakien:a fie uiriu, iustitia sine pruentia multu poterit, sine iustitia nil uale:it pruentia—set ne kis sit atmira:tus kur, kun inter on:es filosofos kostet a me k is:o sepe tisputa:tu sit, ki una ae:ret, on:es ae:re uirtu:tes, nunk ita seiunka, kuasi pos:it kiskua, ki non ie pruens sit, iustus es:e, alia st il:a, kun ueritas is:a lima:tur in tisputatio:ne sutilitas, alia kun at opinio:ne konmu:ne on:is atkonmoa:tur oratio. kuan o ren, ut uulkus, ita nos ok loko lokimur, ut alios fortes, alios uiros ponos, alios pruentes es:e tika:mus. popularius eni uerpis est aien:u et usita:tis, kun lokimur e opinio:na popula:ri, it k ioe moo fekit panetius—set at propositu reuerta:mur. erat iiitur es is trius, ke at kloria pertine:rent, ok tertiu, ut kon atmiratio:ne ominu ono:re a is tin:i iuikare:mur. atmirantur iiitur konmuniter i:li kie on:ia, ke man:a et preter opinio:ne sua animatuerte:runt, separa:ti ote n sinkulis, si pespikiunt mas:imis k esferunt loius, in kius esistimant se eskel:entes kuasa et sinkula:res pespike uirtu:tes, espikiunt ote ios et konten:unt, in kius nil uirtu:tis, nil animi, nil neruo:ru putant. non eni on:es ios konten:unt, e kius male esistimant, nan kuos inproos, maletikos, froulentos putant et at fakien:a iniuria istrut:os ios konten:unt kie nutikua set e is male esistimant. kuan o ren, ut ante tis:i, konten:untur i, ki 'nek si nek alteri', ut tikitur, in kius nul:us laor, nul:a in:ustria, nul:a kura st. atmiratio:ne ote atfikiuntur i, ki antei: keteris uirtu:te putantur et kun on:i kare: etekore, tun uero is uitis, kius alii non fakile pos:unt osiste, nan et uolut:a:tes, plan:is:ime tomine, maio:ris partis animos a uirtu:te etorkent et, tolo:ru kun atmouentur fakes, preter mou pleri:ke ester:entur; uita, mors, tiuitie, popertas on:es omines uementis:ime permouent. ke ki n utranke parte eskelso animo man:o k espikiunt,...,kun k alikua is anpla et onesta res oiet:a st, totos at se konuertit et rapit, tu kis non atmire:tur splen:o:re pulkrituine ke uirtu:tis? erko et ek animi espikientia atmirailita:te man:a fakit et mas:ime iustitia, es kua una uirtute uiri poni atpel:antur, mirifika kea multituini uie:tur, nek iniuria. nemo eni iustus es:e potest, ki morte, ki tolo:re, ki essiliu, ki eiesta:te timet, ot ki ia, ke sunt is kontraria, ekita:ti antepo:nit—mas:ime k atmirantur iun, ki pekunia non moue:tur; kuot in kuot uiro pespet:u sit, unk in:i spet:a:tu arpitrantur; itak il:a tria, ke proposita sunt at kloria, on:ia iustitia konfikit, et peniuolentia, kuot proes:e uult plurimis, et o iane kosa fie et atmiratio:ne, kuot ias res spernit et nekleiit, at kuas pleri:k inflam:a:ti auiita:te rapiuntur; ak, mia kie sententia, on:is ratio atk istitutio uite atiumenta ominu esierat, in primis k, ut aiat kiusku pos:it familia:res konfer:e sermo:nes, kuot est tisfikile, nisi spekie pre te poni uiri feras. erko etia solitario omini atk in akro uita aienti opinio iustitie nekes:aria st, io k etia maiis, kuot ia si non ae:unt, nul:is presiis septi multis atfikientur iniuriis—atk is etia, ki uen:unt, emunt, kontu:kunt, lokant kontraen:is ke neotiis inplikantur, iustitia at ren ieren:a nekes:aria st.  kuius tanta uis est, ut n il:i kie, ki malefikio et skelere paskuntur, pos:int sin ul:a partikula iustitie uiue, nan ki ioru kuipia, ki una latrokinantur, fura:tur alikit ot eripit, is si n in altrokinio kie relinkit, loku, il:e ote, ki arkipira:ta tikitur, nisi ekuailiter prea tispertiat, ot interfikia:tur a sokiis or relinkua:tur. kin etia leies latro:nu es:e tikuntur, kius parient, kuas oseruent—itake prot:er ekuaile pree partitio:ne et partulis il:irius latro, e kuo st aput tioponpu, man:as opes auit et multo maio:res uiria:tus lusita:nus, kui kie etia eserkitus nostri nperato:res ke kes:e:runt, ken kaius lelius, is ki 'sapiens' usurpa:tor, pretor freit et konminuit ferokita:te k eis ita repres:it, ut fakile pel:u relikis trasteret. kun iiitur tanta uis iustitie sit, ut ia etia latro:nu opes firmet atk oiat, kuanta eius uin inter leies et iuikia et in kostitu:ta re puplika fore puta:mus? mi kie non aput meos solu, ut ait erootus, set etia aput maio:res nostros iustitie fruen:e kosa uientur oli pene mora:ti reies kostitu:ti, nan, kun premere:tur in otio multitu:o a is, ki maio:res opes ae:ant, at unu alike konfuie:ant uirtu:te prestante, ki, kun proieret iniuria tenuio:res, ekita:te kostituen:a sum:os kun infimis pari iure retine:at. iae ke kostituen:a:ru leu fuit kosa ke reu. ius eni senper est kesitu ekuaile, neke eni aliter es:et ius. it si a uno iusto et pono uiro konsekea:tur, erant io kontenti; kun it minus kontinieret, leies sunt inuente, ke kun on:ius senper una atk iae uoke lokerentur. erko ok kie pespikuu st, ios at inperan:u elii solitos, kuoru e iustitia man:a es:et opinio multituinis. atiunto uero, ut ie etia pruentes aerentur, nil erat, kuot omines is ot:orius non pos:e konseki se arpitrarentur. on:i iiitur ratio:ne kolen:a et retinen:a iustitia st, kun is:a per sese, nan aliter iustitia non es:et, tun prot:er anplifikatio:ne ono:ris et klorie—set, ut peku:nie non keren:e solu ratio st, ueru etia konlokan:e, ke perpetuos suntus supeitet, nek solu nekes:arios, set etia liera:les, sik kloria et keren:a et konlokan:a ratio:ne st. kuankuan prekla:re sokrates ank uia at kloria pros:ima et kuasi konpen:ia:ria tike:at es:e, si kis it aieret, ut kualis ae:ri uel:et, talis es:et. kuot, si ki simulatio:e et ina:ni ostentatio:ne et fit:o non moo sermo:ne set etia uoltu staile se kloria konseki pos:e rentur, uementer er:ant. uera kloria raikes aiit atk etia propaa:tur, fit:a on:ia keleriter tankuan floskulo ekiunt nek simula:tu potest kitkua es:e iuturnu. testes sunt permulti n utranke parte, set preuita:tis kosa familia kontenti erimus una. tierius eni krak:us, puplii filius, tan tius loaitur, tun memoria reru romana:ru mane:it, at eius fili nek uiui proaantur ponis et mortui numeru ot:inent iure keso:ru. ki iiitur atipiski uera kloria uolet, iustitie funka:tur ofikiis. ia ke es:ent, tit:u st in lipro superio:re—set, ut fakil:ime, kuales simus, tales es:e uiia:mur, etsi in io is:o uis mas:ima st, ut simus i, ki ae:ri uelimus, tamen kea preket:a tan:a sunt, nan, si kis a iniunte eta:te aet kosa keleprita:tis et nominis ot a patre atket:a, kuot ti, mi kikero, arpitror kontiiis:e, ot alikuo kasu atke fortu:na, in unk okuli on:iu konikiuntur atk in iu, kit aat, kenatmoi uiuat, inkiritur, et, tankuan in klaris:ima luke uerse:tur, ita nul:u osku:ru potest nek tit:u eius es:e nek fat:u. kuoru ote prima etas prot:er umilita:te et oskurita:te n ominu innoratio:ne uersa:tur i, simul ak iuuenes es:e kepe:runt, man:a spet:a: et at ia ret:is stuiis teent konten:e; kuot io firmio:re animo fakient, kia non moo non inuie:tur il:i eta:ti, ueru etia faue:tur. prima st iiitur atuleskenti konmen:atio at kloria, si kua es pel:ikis reus konparari potest, in kua multi aput maio:res nostros estite:runt, senper eni fere pel:a iereantur. tua ote etas inkiit in it pel:u, kuius altera pars skeleris nimiu auit, altera felikita:tis paru. kuo tamen in pel:o kun te ponpeius ale prefekis:et, man:a loe et a sum:o uiro et a eserkitu konsekea:re ekitan:o, iakulan:o, on:i milita:ri lao:re toleran:o—atk ia kie tua los pariter kun re puploka kekiit. mi ote ek oratio susket:a non e te st, set e ienere toto. kuan o ren perka:mus a ia, ke restant. ut iiitur in relikis reus multo maio:ra opera sunt animi kuan korporis, sik ie res kuas inienio ak ratio:ne persekimur, kratio:res sunt kuan il:e, kuas uirius. prima iiitur konmen:atio profikiskitur a moestia, tun pieta:te n parentes, in suos peniuolentia. fakil:ime ote et in ot:ima parte konnoskuntur atuleskentes, ki se at klaros et sapientes uiros pene konsulentes rei puplike kontule:runt, kiusku si frekentes sunt, opinio:ne atferunt populo ioru fore se similes, kuos si is:i eleierunt at imitan:u. puplii rutilii atuleskentia at opini:nio et innokentie et iuris puplii mukii konmen:a:uit tomus, nan lukius kie kras:us, kun es:et atmou atuleskens, non aliun:e mutua:tus est,  set si is:e peperit mas:ima loe es il:a atkusatio:ne noili et klorio:sa, et kua eta:te ki eserkentur, loe atfiki solent, ut e temostene atkepimus, ia eta:te lukius kras:us osten:it, it se n foro ot:ime ian fake, kuot etia tun poterat tomi kun loe meita:ri—set, kun tuples ratio sit oratio:nis, kuaru n alter sermo sit, in altera kontentio, non est it kie tuiu, kin kontentio maio:re ui aiat at kloria, ia st eni, kuan elokentia tikimus, set tamen tisfikile tit:u st, kuantopere konkiliet animos komitas atfailitas ke sermo:nis. estant epistole et filip:i at ales:antru et antipatri at kas:antru et antioni at filip:u filiu, triu pruentis:imo:ru, sik eni atkepimus, kius prekipiunt, ut oratio:ne atlikiant milites ke plan:e atpel:an:o sermo:ne eleniant. ke ote n multituine kun kontentio:ne ae:tur oratio, ia sepe uniuersa eskitat kloria, man:a st eni atmiratio kopio:se sapienter ke tikenis, ken ki oiunt, interleie etia et sape plus kuan keteros arpitrantur. si uero nest in oratio:ne mista moestia krauitas, nil atmirailius fieri potest, io ke mais, si ia sunt in atuleskente—set, kun sint plura kosa:ru ienera, ke elokentia esierent, multi k in nostra re puplika atuleskentes et aput iuikes et aput popul et aput sena:tu tiken:o loe atseku:ti sint, mas:ima st atmiratio n iuikiis, kuoru ratio tuples est, nan 
  • es atkusatio:ne
  • et es efensio:ne
kostat, kuaru etsi loailior est efensio, tamen etia atkusatio proa:ta perse:pe st. tis:i polo ante e kras:o. ie fekit atuleskens markus antonius. etia puplii sulpikii elokentia atkusatio inlustra:uit, kun seitio:su et inutile kiue, kaius norpa:nu, in iuikiu uoka:uit—set ok kie non est sepe fakien:u nek unkua nisi ot rei puplike kosa, ut i, kuos ante tis:i, ot ulkisken:i kratia, ut tio lukul:i, ot patrokinii, ut nos pro sikulis, pro sartis in alpukio iulius. in atkusan:o etia markus akilio lukii fufii konnita in:ustria st. semel iiitur ot nan sepe kerte. sin erit, kui fakien:u sit sepius, rei puplike triuat ok muneris, kuius inimi:kos ulkiski sepius non est repen:en:u; mous tamen atsit. turi eni ominis, uel potius uis ominis uie:tur perikulu kaptis infer:e multis. it, kun perikulo:se is:i st, tun etia sortiu at fama konmit:e, ut atkusa:tor nomine:re, kuot kontiiit marko pruto, sum:o ienere nato, il:i:us filio, ki iuris kiui:lis in primis peri:tus fuit—atk etia ok preket:u ofikii tiliienter tenen:u st, ne ken unkua innokente iuikio kapitis arkes:as, it eni skelere fieri nul:o pat:o potest; nan kit est tan inuma:nu, kuan elokentia a natu:ra at salu:te omine et at konseruatio:ne tata at pono:ru peste pernikie ke konuerte?; nek tamen, ut ok fuien:u st, ite st aen:u reliio:ni nokente alikuan:o, moo ne nefariu inpiu ke efen:e. uult ok multitu:o, patitur konsuetu:o, fert etia umanitas. iuikis est senper in kosis ueru seki, patro:ni non nunkua ueri simile, etia si minus sit ueru, efen:e, kuot skrie, preserti kun e filosofia skriere, non oe:re, nisi ie plake:ret krauis:imo stoiko:ru pane:tio. mas:ime ote et kloria paritur et kratia efensionius, io ke maior, ki kuan:o atkiit, ut i suuenia:tur, ki potentis alikuius opius kirkunueni:ri urie:ri ke uiia:tur, ut nos et sepe alias et atuleskentes kontra lukii sul:e tominantis opes pro sesto roskio ameri:no fekimus, ke, ut skis, estat oratio—set espositis atuleskentiu ofikis, ke ualiant at kloria atipisken:a, einkes e penefikentia ak e lieralita:te tiken:u st, kuius est ratio tuples, nan
  • ot opera penin:e fit in:iientius
  • ot pekunia
fakilior est ek posterior lokuple:ti preserti, set il:a lotior ak splen:iior et uiro forti klaro ke tin:ior. kuankuan eni n utro:k inest kratifikan:i liera:lis uoluntas, tamen altera es arka, altera es uirtu:ta epromitur, lariitio ke, ke fit es re familia:ri, fonte is:u penin:ita:tis eso:it. ita penin:ita:te penin:itas tol:itur, kua kuo in plues usus sis io minus in multos uti pos:is—at ki opra, it est uirtu:te et in:ustria, penefiki et liera:les erunt, primu, kuo plurius profuerint, io plures at penin:e fakien:u atiuto:res ae:unt, ein konsuetuine penefikentie paratio:res erunt et tankuan eserkitatio:res at pene e multis promeren:u. prekla:re n epistula kuaa ales:antru filiu filip:us atku:sat, kuot lariitio:ne peniuolentia makeo:nu konset:e:tur, 'ke te, malu!', inkit, 'ratio n ista spe intus:it, ut ios ti fie:les puta:res fore, kuos pekunia konrupis:es? an tu it aiis, ut makeo:nes non te ree suu, set ministru et preito:re sperent fore?' pene 'ministru et preito:re', kia sortiu rei, melius etia, kuot lariitio:ne 'konrut:e:la' tis:it es:e, fit eni eterior, ki atkipit, atk at ie senper espet:an:u paratior. ok il:e filio, set preket:u pute:mus on:ius. kuan o re it kie non tuiu st, kin il:a penin:itas, ke kostet es opera et in:ustria, et onestior sit et latius patiat et pos:it proes:e plurius. non nunkua tamen est larien:u nek ok penin:ita:tis ienus on:i:no repuian:u st et sepe ioniis ominius in:iientius e re familia:ri inpertien:u, set tiliienter atke moera:te. multi eni patrimo:nia esfue:runt, inkonsulte larien:o. kit ote st stultius kuan kuot lienter fakias, kura:re ut it iutius fake non pos:is?—atk etia sekuntur lariitio:ne rapi:ne. kun eni tan:o eie: kepe:runt, alie:nis ponis manus atfer:e kountur. ita, kun peniuolentie konparan:e kosa penefiki es:e uelint, non tanta stuia atsekuntur ioru, kius teerunt, kuanta oia ioru, kius ateme:runt. kuan o ren nek ita kloen:a res est familia:ris, ut ia penin:itas aperi:re non pos:it, nek ita reseran:a, ut patiat on:ius; mous atieia:tur is ke refera:tur at fakulta:tes. on:i:no meminis:e  tee:mus it, kuot a nostris ominius sepis:ime usurpa:tu ian in prouerpii konsuetuine uenit, lariitio:ne fun:u non ae:—eteni kis potest mous es:e, kun et ie, ki konsueue:runt et ie il:ut alii esierent. on:i:no tuo sunt ienera larko:ru, kuoru 
  • alteri proiii, 
  • alteri liera:les
proiii, ki epulis et uiskerationius et klaiato:ru munerius luo:ru uenatio:nu k atpara:tu pekunias profun:unt in ias res, kuaru memoria ot preue ot nul:a on:i:no sint relit:u:ri, liera:les ote, ki suis fakultatius ot kat:os a preonius reimunt, ot es alie:nu suskipiunt amiko:ru ot in filia:ru konlokatio:ne atiuuant ot opitulantur uel in re keren:a uel oien:a—itake miror, kit in mente uenerit tiofrasto, in io lipro, ken e tiuitiis skripsit, in kuo multa prekla:re, il:ut asurte; est eni multus in loan:a man:ifikentia et atparitio:ne populariu muneru taliu ke suntu fakulta:te frut:u tiuitia:ru putat. mi ote il:e frut:us lieralita:tis, kuius poka esenpla posui, multo et maior uie:tur et kertior. kuanto aristoteles kraius et uerius nos repren:it, ki as pekunia:ru esfusio:nes non atmire:mur, ke fiunt at multituine elenien:a—at i, 'ki a oste osientur, si emere akue sestariu koierentur mina, ok  primo inkreiile nois uieri on:es ke mira:ri, set, kun atten:erint, uenia nekes:ita:ti ta, in is inmanius iat:u:ris infinitis ke suntius nil nos man:opere mira:ri, kun preserti neke nekes:ita:ti suuenia:tur nek tin:itas oia:tur is:a k il:a elet:atio multituinis at preue esiuu ke tenpus...ia k a leuis:imo kuoke, in kuo tamen is:o una kun satieta:te memoria kuoke moria:tur uolut:a:tis.' pene etia konliiit 'ek pueris et mulierkulis et seruis et seruo:ru simil:imis lieris es:e krata, kraui uero omini et ia, ke fiunt, iuikio kerto pon:eranti proa:ri pos:e nul:o moo'. kuankuan interleo n nostra kiuita:te nueteras:e ian ponis tenporius, ut splen:or eilita:tu a ot:imis uiris postule:tur—itak et puplius kras:us kun konnomine tiues tun kopiis funtus est eilikio mas:imo munere, et polo post lukius kras:us kun on:iu ominu moeratis:imo kinto mukio man:ifikentis:ima eilita:te funtus est, ein:e kaius kloius ap:i filius, multi post, lukul:i, ortensius, sila:nus; on:es ote puplius lentulus me konsule uikit superio:res; unk est skorus imita:tus; man:ifikentis:ima uero nostri ponpei munera sekun:o konsula:tu, in kius on:ius kit mi plakiat, uies. uitan:a tamen suspikio st auaritie. mamerko, omini tiuitis:imo, pretermis:o eilita:tis konsula:tus repulsa attulit. kuare et si postula:tur a populo, ponis uiris si non esierantius, at tamen atproantius fakien:u st, moo pro fakultatius, nos is:i ut fekimus, et si kuan:o alikua res maior atk utilior popula:ri lariitio:ne atkiritur, ut oresti nuper pran:ia n semitis tekime nomine man:o ono:ri fuerunt. ne markus kie seio uitio tatu st, kuot in karita:te as:e moiu populo teit; man:a eni se et inuetera:ta inuiia nek turpo iat:u:ra, kuan:o erat ei:lis, nek mas:ima liera:uit—set ono:ri sum:o nuper nostro milo:ni fuit ki klaiatorius entis rei puplike kosa, ke salu:te nostra kontinea:tur, on:es puplii koii kona:tus furo:res ke konpres:it. kosa iiitur lariitio:nis est, si ot nekes:e st ot utile. in is ote is:is meiokrita:tis reula ot:ima st. lukius kie filip:us, kinti filius, man:o uir inienio inprimis ke klarus, kloria:ri sole:at se sin ul:o munere atet:u es:e on:ia, ke erentur anplis:ima. tike:at ie kot:a, kurio. nois kuoke liket in ok kuoa moo kloria:ri, nan pro anplituine ono:ru, kuos kuntis sufraiis atet:i sumus nostro kia an:o, kuot kontiiit ioru nemini, kuos moo nomina:ui, sane esiuus suntus ailita:tis fuit—atk etia il:e inpense melio:res, muri, naualia, portus, akua:ru tut:us on:ia ke, ke at usu rei puplike pertinent, kuankuan, kot presens tankuan in manu tatur, iukun:ius est, tamen ek in posteru kratio:ra. tiatra, portikus, noua tenpla uerekun:ius repren:o prot:er ponpeiu, set tot:is:imi non proant, ut et ik is:e panetius, kun multu in is lipris seku:tus sun non interpreta:tus, et falerius temetrius, ki perikle, prinkipe krekie uituperat, kot tanta pekunia in preklara il:a propile:a koniekerit—set e ok ienere toto n is lipris, kuos e re puplika skris:i, tiliienter est tisputa:tu. tota iiitur ratio taliu lariitio:nu ienere uitio:sa st, tenporius nekes:aria et tun is:u et at fakulta:tes atkonmoan:a et meiokrita:te moeran:a st. in il:o ote altero ienere larien:i, kuot a lieralita:te profikiskitur, non uno moo in tisparius kosis atfet:i es:e tee:mus. alia kosa st eius, ki kalamita:te premitur, et eius, ki res melio:res kerit nul:is suis reus atuersis. propensior penin:itas es:e tee:it in kalamito:sos, nisi forte erunt tin:i kalamita:te. in is tamen, ki se atiuua:ri uolent, non n atfliantur, set ut altio:re krau asken:ant, restrit:i on:i:no es:e nul:o moo tee:mus, set in eliien:is ioniis iuikiu et tiliientia atie:, nan prekla:re en:ius,
PENE FAT:A MALE LOKA:TA MALE FAT:A ARPITROR
kuot ote triu:tu st pono uiro et krato, in io kun es is:o frut:us est, tun etia es keteris. temerita:te eni remo:ta kratis:ima st lieralitas, io k ian stuio:sius pleri:ke loant, kuot sum:i kuiuske ponitas konmu:ne perfuiu st on:iu. tan:a iiitur opera st, ut is inkra:tis es:e non likiat. on:es eni inmemore penefikii oe:runt ian k iniuria n eter:en:a lieralita:te si etia fieri, iun ke, ki fakiat konmu:ne oste tenuio:ru putant—atk ek penin:itas etia rei puplike st utilis, reimi e seruitu:te kat:os, lokupleta:ri tenuio:res, kuot kie uolko solitu fieri a ortine nostro n oratio:ne kras:i skrit:u kopio:se uie:mus. ank erko konsuetuine penin:ita:tis lariitio:ni muneru lonie antepo:no; ek est krauiu ominu atke man:o:ru, il:a kuasi atsentato:re populi multituinis leuita:te uolut:a:te kuasi titil:antiu. konueniet ote kun in tan:o munifiku es:e, tun in esiien:o non akerpu n on:i ke re kontraen:a, uen:en:o emen:o, kontuken:o lokan:o, uikinitatius et konfiniis eku, fakile, multa multis e suo iure keente, a litius uero, kuantu likiat et neskio an polo ples etia kuan likiat, aor:ente. est eni non moo liera:le polu non nunkua e suo iure eke:e, set intertu etia frut:uo:su. aen:a ote ratio st rei familia:ris, kuan kie tilai sine flaiitio:su st, set ita, ut inlieralita:tis auaritie k asit suspikio. pos:e eni lieralita:te uti non spoliante se patrimonio nimi:ru st pekunie frut:us mas:imus. ret:e etia a tiofrasto st loa:ta ospitalitas. est eni, ut mi kie uie:tur, ualte ekoru pate: tomos ominu inlustriu ospitius inlustrius it k etia rei puplike st ornamento omines esternos ok lieralita:tis ienere in urpe nostra non eie:. est ote etia uementer utile is, ki oneste pos:e multu uolunt, per ospites aput esternos populos uale: opius et kratia. tiafrastus kie skriit kimo:ne ate:nis etia n suos kuria:les lakiaas ospita:le fuis:e; ita eni nstituis:e et uilikis inperauis:e, ut on:ia preerentur, kikunke lakiaes in uil:a sua euertis:et. ke ote opera, non lariitio:ne penefikia tantur, ek tun in uniuersa ren puplika tun in sinkulos kiues konferuntur, nan in iure kaue:, konsilio iuua: atk ok skientie ienere proes:e kuan plurimis uementer et at opes oien:as pertinet et a kratia—itake kun multa prekla:ra maio:ru, tun kuot ot:ime kostitu:ti iuris kiui:lis sum:o senper in ono:re fuit konnitio atk interpretatio; kuan kie ante ank konfusio:ne tenporu n pos:es:io:ne sua prinkipes retinue:runt, nunk, ut ono:res, ut on:es tin:ita:tis kraus, sik uius skientie splen:or tele:tus est, it k io intin:ius, kuot io tenpore ok kontiiit, kun is es:et, ki on:es superio:res, kius ono:re par es:et, skientia fakile uikis:et. ek iiitur opera krata multis et at penefikiis ostrinien:os omines atkonmoa:ta—atk uik arti finitima st tiken:i krauior fakultas et kratior et ornatior. kit eni elokentia prestailius uel atmiratio:ne oientiu uel spe intiientiu uel ioru, ki efensi sunt, kratia? uik kuok erko a mariorius nostris est in toa tin:ita:tis prinkipa:tus tatus. tiserti iiitur ominis et fakile laorantis, kuotk in patriis est morius, multo:ru kosas et non kraua:te et kratuito efen:entis penefikia et patrokinia late patent. atmone:at me res, ut ok kuoke loko intermis:io:ne elokentie, ne tika interitu eplora:re, ni uere:rer, n e me is:o alikit uie:rer keri—set tamen uie:mus, kius estintis oratorius, kuan in pokis spes kuanto in pokiorius fakultas, kuan in multis sit oakia. kun ote on:es non pos:int, ne multi kie, ot iuris peri:ti es:e ot tiserti, liket tamen opera proes:e multis penefikia petente, konmen:ante iuikius, maiistratius, uiiilante pro re alteri:us, ios is:os, ki ot konsuluntur ot efen:unt, roante; kuot ki fakiunt, plurimu kratie konsekuntur, latis:ime k ioru manat in:ustria. ian il:ut non sunt atmonen:i, (est eni n prontu), ut animatuertant, kun iuua: alios uelint, ne kuos ofen:ant. sepe eni ot ios leunt, kuos non teent, ot ios, kuos non espeit; si inpruentes, nekleientie st, si skientes temerita:tis. uten:u etia st eskusatio:ne atuersus ios, kuos inui:tus ofen:as, kuakunke pos:is, kuare it, kuot fekeris, nekes:e fuerit nek aliter fake potueris, keteris k operis et ofikiis erit it, kuot uiola:tu uieitur, konpensan:u—set, kun in ominius iuuan:is ot mores spet:a:ri ot fortu:na soliat, tit:u kie st prokli:ue, itake uolko lunkuntur, se n penefikiis konlokan:is mores ominu, non fortu:na seki. onesta oratio st, set kis est tan:e, ki inopis et ot:imi uiri kose antepo:nat in opera tan:a kratia fortuna:ti et potentis? a kuo eni espeitior et kelerior remuneratio fore uie:tur, in iu fere st uoluntas nostra propensior—set animatuerten:u st tiliientius, ke natu:ra reru sit. nimi:ru eni inos il:e, si ponus est uir, etia si refer:e kratia non potest, ae: kerte potest. konmoe ote, kikunke tis:it, 
  • 'pekunia ki aiat, non retiis:e
  • ki retierit non ae:
  • kratia ote et, ki retulerit, ae
  • et, ki aiat, retulis:e
at ki se lokuple:tes, onora:tos, pia:tos putant, i n olia:ri kie penefikio uolunt; ki etia penefikiu se etis:e arpitrantur, kun is:i kuanuis man:u alikuot atkeperunt, atk etia a se ot postula:ri ot espet:a:ri alikit suspikantur, patrokinio uero se usos ot klientes atpel:a:i mortis istar putant—at uero il:e tenuis, kun kitkit fat:u sit, se spet:a:tu, non fortu:na putat, non moo il:i ki est meritus, set etia il:is, a kius espet:at, eiet eni multis, kratu se uie:ri stuet, neke uero uerpis oiet suu munus, si kuo forte funiitur, set etia estenuat. uien:u k il:ut est, kuot, si opulentu fortuna:tu ke efen:eris, in uno il:o ot, si forte, in lieris eius manet kratia—sin ote nope, prou tamen et moestu, on:es non inproi umiles ke man:a n populo multitu:o st, presiiu si para:tu uient.  kuan o ren melius aput ponos kuan aput fortuna:tos penefikiu konloka:ri puto. tan:a on:i:no opera st, ut on:i ieneri satis fake pos:imus, set, si res in kontentio:ne ueniet, nimi:ru temistokles est ot:or atien:us, ki, kun konsulere:tur, utru pono uiro poperi an minus proa:to tiuiti filia konloka:ret, 'eo uero, inkit, malo uiru, ki pekunia eiat, kuan pekunia ke uiro'—set konrut:i mores epraua:ti ke sunt atmiratio:ne tiuitia:ru. kuaru man:itu:o kit at unukenke nostru pertinet? il:u fortas:e atiuuat, ki aet; n it kie senper, set fak iuua:; utentior sane sit, onestior uero kuomoo? kuot si etia ponus erit uir, n inpeiant tiuitie kuominus kuominus iuue:tur, moo n atiuuent, sit k on:e iuikiu, non kuan lokuples, set kualis kiske sit. estre:mu ote preket:u n penefikii opera ke tan:a, ne kit kontra ekita:te konten:as, ne kit pro niuria; fun:amentu eni st perpetue konmen:atio:nis et fame iustitia, sina kua nil potest es:e loaile; set, kuonia e io ienere penefikio:ru tit:u st, ke at sinkulos spet:ant, einkes e is, ke at uniuersos ke k at ren puplika pertinent, tisputan:u st. ioru ote is:o:ru parti eius moi sunt, ut at uniuersos kiues pertiniant, parti, sinkulos ut attinkant, ke sunt etia kratio:ra. tan:a opera st on:i:no, si pos:it, utriske, nek minus, ut etia sinkulis konsula:tur, set ita, ut ia res ot prosit ot kerte n osit rei puplike. kaii krak:i frumentaria man:a lariitio, esorie:at iiitur erariu—moika marki ot:auii et rei puplike tolerailis et plei nekes:aria, erko et kiuius et rei puplike saluta:ris. in primis ote uien:u erit i, ki ren puplika atministra:it, ut suu kiske teniat neke e ponis priuato:ru puplike eminutio fiat. pernikio:se eni filip:us in triuna:tu kun leie akraria fer:et, kuan tamen antikua:ri fakile pas:us est et in io uementer se moera:tu preuit—set, kun in aien:o multa populariter, tun il:ut male, 'non es:e n kiuita:te tuo milia ominu, ki ren ae:rent'. kapita:lis oratio st at ekuatio:ne pono:ru pertinens, kua peste ke potest es:e maior? ank eni o kosa mas:ime, ut sua tenerentur, res puplike kiuitates ke kostitu:te sunt—nan, etsi tuke natu:ra konkreaantur omines, tamen spe kustoie reru suaru urpiu presiia kere:ant. tan:a etia opera st, ne, kuot aput maio:res nostros sepe fie:at prot:er erari tenuita:te atsiuita:te ke pel:o:ru, triu:tu sit konferen:u, it ke n eueniat multo ante erit prouien:u. sin ke nekes:itas uius muneris alikui rei puplike ouenerit—malo eni kuan nostre omina:ri neke tamen e nostra, set e on:i re repuplika tisputo), tan:a erit opera, ut on:es interleant, si salui es:e uelint, nekes:ita:ti es:e paren:u; atk etia on:es, ki ren puplike kuerna:unt, konsule tee:unt ut iaru reru kopia sit, ke sunt nekes:arie. kuaru kualis konparatio fieri soliat et teiat, non est nekes:e tisputa:re, est eni n prontu; tantu lokus attinien:us fuit. kaput ote st in on:i prokuratio:ne neotii et muneris pupliki, ut auaritie pel:a:tur etia minima suspikio. 'utina', inkit kaius pontius samnis, 'at il:a tenpora me fortuna reseruauis:et et tun es:e natus, kuan:o roma:ni tona atkipe kepis:ent. non es:e pas:us iutius ios inpera:.' n il:i multa sekula espet:an:a fuerunt, moo eni ok malu in ank re pupika inuasit—itake fakile patior tun potius pontiu fuis:e, si kie n il:o tantu fuit rooris. nontu kentu et teke an:i sunt, kun e pekuniis repeten:is a lukio piso:ne lata les est nul:a antia kun fuis:et—at uero postia tot leies et pros:ime keke turio:res, tot rei, tot tan:a:ti, tantu pel:u prot:er iuikio:ru metu eskita:tu, tanta sula:tis leius et iuikiis espilatio tiret:io ke sokioru, ut inpekil:ita:te alio:ru, non nostra uirtu:te ualia:mus. loat afrika:nu panetius, kuot fuerit astinens. kitni loet? set in il:o alia maio:ra, laus astinentie non ominis est solu, set etia tenporu il:o:ru. on:i makeo:nu kasa, ke fuit mas:ima, poti:tus est polus; tantu n erariu pekunie inues:it, ut uni:us inperato:ris pea fine attulerit triuto:ru—at ik nil tomu sua ntulit preter memoria nominis senpiterna. imita:tus patre afrika:nus nilo lokupletior kartaiine euersa. kit? ki eius konle:a fuit in kensu:ra, lukius mum:ius, nun kit kopio:sior, kun kopiosis:ima urpe fun:itus sustulis:et? italia orna: kuan tomu sua maluit, kuankuan italia orna:ta tomus is:a mi uie:tur ornatior. nul:u iiitur uitiu tetrius est, ut io, un:e tikres:a st, referat se oratio, kuan auaritia, preserti n prinkipius et ren puplika kuernantius. ae: eni kestui ren puplika non moo turpe st, set skelera:tu etia et nefariu—itake, kuot apol:o pitius ora:klu etiit, sparta nul:a re alia nisi auaritia es:e peritu:ra, it uie:tur non solu lakeemoniis, set etia on:ius opulentis populis pretis:is:e. nul:a ote re konkilia:re fakilius peniuolentia multituinis pos:unt i, ki rei puplike presunt, kuan astinentia et kontinen:a. ki uero se popula:res uolunt o ian ke kosa ot akraria ren tentant, ut pos:es:o:res pel:antur suis seius, ot pekunias kreitas teitorius kontonan:as putant, laefat:ant fun:amenta rei puplike, konkortia primu, ke es:e non potest, kun aliis atimuntur, aliis kontonantur pekunie, ein:e ekita:te, ke tol:itur on:is, si ae: suu kuike non liket. it eni st propriu, ut supra tis:i, kiuita:tis atk urpis, ut sit liera et non sol:ikita sue rei kuiuske kusto:ia—atk in ak pernikie rei puplike n il:a kie konsekuntur, kuan putant, kratia, nan kui res eret:a st, est inimi:kus, kui tata st, etia tissimulat se atkipe uoluis:e et mas:ime n pekuniis kreitis okultat suu koiu, ne uiia:tur non fuis:e soluen:o; at uero il:e, ki atkipit iniuria, et meminit et pre se fert tolo:re suu, nek, si plures sunt i, kius inproe tatu st, kuan il:i, kius iniuste atentu st, it kirko plus etia ualent. non eni numero ek iuikantur, set pon:ere. kuan ote aet ekita:te, ut akru multis an:is ot etia sekulis ante pos:es:u ki nul:u auit aiat, ki ote auit amit:at?—ak prot:er ok iniurie ienus lakeemonii lisantru eforu espule:runt, aii reie, kuot nunkua antia aput ios atkierat, nekaue:runt, es k io tenpore tante tiskortie seku:te sunt, ut et tiran:i esisterent et ot:ima:tes esterminarentur et preklaris:ime kostitu:ta res puplika tilaere:tur, nek uero solu is:a kekiit, set etia relikua krekia euertit kontaionius malo:ru, ke a lakeemoniis profet:e mana:runt latius. kit? nostros krak:os, titi krak:i sum:i uiri filios, afrika:ni nepotes, nonne akrarie kontentio:nes pertie:runt?—at uero aratus sikionius iure loa:tur, ki, kun eius kiuitas kinkuaiinta an:os a tiran:is tenere:tur, profet:us ariis sikio:ne klan:esti:no introitu urpe st poti:tus, kun ke tiran:u nikokle inproui:so opres:is:et, seskentos essules, ki lokupletis:imi fuerant eius kiuita:tis, restituit ren ke puplika atuentu suo liera:uit; set kun man:a animatuerteret in ponis et pos:es:ionius tisfikulta:te, kuot et ios, kuos is:e restituerat, kuoru pona alii pos:eerant, eie: inikis:imu es:e arpitraa:tur et kinkuaiinta an:o:ru pos:es:io:nes moue: non minis eku puta:at, prot:eria kuot tan lonko spatio multa ereitatius, multa entionius, multa totius teneantur sine iniuria, iuika:uit nek il:is atimi nek is non satis fieri, kuoru il:a fuerant, oporte:. kun iiitur statuis:et opus es:e at ian ren kostituen:a pekunia ales:antria se profikiski uel:e tis:it ren k intekra at reitu suu ius:it es:e, is ke keleriter at ptolome:u, suu ospite, uenit ki tun ren:a:at alter post ales:antria kontita. kui ku esposuis:et patria se liera:re uel:e kosa ke tokuis:et, a reie opulento uir sum:us fakile npetra:uit, ut kran:i pekunia atiuuare:tur. kuan kun sikio:ne attulis:et, atiuit si n konsiliu kinteki prinkipes, kun kius kosas konno:uit et ioru, ki aliena tene:ant, et ioru, ki sua amiserant, perfe:kit k estiman:is pos:es:ionius, ut persuae:ret aliis, ut pekunia atkipe mal:ent, pos:es:ionius kee:rent, aliis, ut konmoius puta:rent numera:ri si, kuot tantu es:et, kuan suu rekupera:. ita perfet:u st, ut on:es konkortia kostitu:ta sine kerel:a tiskee:rent. o: uiru man:i tin:u ke, ki in re puplika nostra natus es:et! sik par est, aie kun kiuius, non, ut pis ian uiimus, asta n foro pone et pona kiuiu uoki suike preko:nis—at il:e krekus, it kuot fuit sapientis et prestantis uiri, on:ius konsulen:u puta:uit, ia k est sum:a ratio et sapientia poni kiuis, konmoa kiuiu non tiuel:e atk on:is ekita:te iae kontine. aitent kratis in alieno. kit ita? ut, kun eo emeri, eifika:ri, tuier, inpen:a, tu me nuito frua:re mio? kit est aliut aliis sua eripe, aliis ta alie:na? taule uero noue kit aent arkumenti, nisi ut emas mia pekunia fun:u, iu tu aias, eo non aia pekunia? kuan o ren ne sit es alie:nu, kuot rei puplike nokiat, prouien:u st, kuot multis rationius kaue:ri potest, non, si fuerit, ut lokuple:tes suu pertant, teito:res lukrentur alie:nu—nek eni ul:a res uementius ren puplika kontinet kuan fies, ke es:e nul:a potest, nisi erit nekes:aria solutio reru kreita:ru. nunkua uementius at:u st kuan me konsule ne soluere:tur. armis et kastris tenta:ta res est a on:i ienere ominu et ortine; kius ita restiti, ut ok totu malu e re puplika tol:ere:tur. nunkua nek maius es alie:nu fuit nek melius nek fakilius tissolu:tu st; froan:i eni spe sula:ta soluen:i nekes:itas konseku:ta st; at uero ik nunk uit:or tun kie uit:us, ke koiita:rat, kun is:i:us intererat, tun ia perfe:kit, kun eius ian nil interes:et. tanta n io pek:an:i lii:o fuit, ut ok is:u iu elet:a:ret pek:a:re, etia si kosa non es:et. a ok iiitur ienere lariitio:nis, ut aliis tetur, aliis afera:tur, aerunt i, ki ren puplika tueuntur, inprimis k opera taunt, ut iuris et iuikio:ru ekita:te suu kiske teniat et neke tenuio:res prot:er umilita:te kirkunueniantur neke lokupletius at sua uel tenen:a uel rekuperan:a osut inuiia, preteria, kiuskunke reus uel pel:i, uel tomi poterunt, ren puplika oiant inperio, akris, uet:ialius. ek man:o:ru ominu sunt, ek aput maio:res nostros fat:ita:ta, ek ienera ofikio:ru ki persekuntur kun sum:a utilita:te rei puplike man:a is:i atipiskentur et kratia et kloria. in is ote utilita:te preket:is antipater tirius, stoikus, ki ate:nis nuper est mortuus, tuo preterita kenset es:e a panetio, 

  • ualituinis kuratio:ne 
  • et pekunie
kuas res a sum:o filosofo preteritas arpitror, kuot es:ent fakiles; sunt kerte utiles—set ualitu:o sustenta:tur notitia sui korporis et oseruatio:ne, ke res ot proes:e soliant ot oes:e, et kontinentia n uit:u on:i atke kultu korporis tuen:i kosa pretermiten:is uolut:atius, postre:mo arte ioru kuoru at skientia ek pertinent. res ote familia:ris keri teet is reus, a kius aest turpitu:o, konserua:ri ote tiliientia et parsimonia, ise etia reus oie:ri. as res konmois:ime senofon sokratikus perseku:tus est in io lipro, ki enominkus iskriitur, ken nos, ista fere eta:te kun es:e:mus, kua es tu nunk, e kreko n lati:nu konuertimus—set toto ok e ienere, e keren:a, e konlokan:a pekunia, uele: etia e uten:a, konmoius a kiusa ot:imis uiris at iane meiu seentius kuan a ul:is filosofis ul:a n sola tisputa:tur. sunt tamen ia konnosken:a, pertinent eni at utilita:te, e kua ok lipro tisputa:tu st—set utilita:tu konparatio, kuonia ik lokis erat kuartus, a panetio pretermis:us, sepe st nekes:aria, nan 
  • et korporis konmoa kun esternis 
  • et esterna kun korporis 
  • et is:a inter se korporis 
  • et esterna kun esternis 
konpara:ri solent. 
  • kun esternis korporis ok moo konparantur, uale: ut malis kuan tiues es:e
  • kun korporis esterna ok moo, tiues es:e potius kuan mas:imis korporis uirius
  • is:a inter se korporis sik, ut pona ualitu:o uolut:a:ti antepona:tur, uires kelerita:ti
  • esterno:ru ote, ut kloria tiuitiss, uet:ialia uerpa:na rustikis
es kuo ienere konparatio:nis il:ut est kato:nis senis—a kuo kun kerere:tur, kit mas:ime n re familia:ri espei:ret, respon:it, 'pene paske'; kit seku:nu, 'satis pene paske'; kit tertiu, 'male paske'; kit kuartu 'ara:', et kun il:e, ki kesierat, tis:is:et, 'kit fenera:ri?', tun kato, 'kit omine,' inkit 'otkie?' es kuo et multis aliis interleii teet utilita:tu konparatio:nes fieri sole: ret:e k ok atiuntu es:e eskiren:o:ru ofikio:ru ieus. relikua einkes perseke:mur.